Kronik skrotum ağrısı – vazektomi ile ilgisi olmayan nedenler

Giriş

Çok nadir de olsa, ameliyattan bir süre sonra (bazen yıllar sonra bile) vazektomi olmuş hastalar ağrı ortaya çıktığını bildirerek beni arıyorlar.

Bu hastaları her zaman konsültasyon ve muayene için kliniğe davet ediyorum, ancak öncesinde telefonda anamnez alıyor ve gerekirse birkaç tetkik veya konsültasyon – ürolojik ya da ortopedik – istiyorum.

Bugüne kadar her seferinde bu ağrının nedeninin vazektomi dışında bir şey olduğu ortaya çıktı. 2013 yılından bu yana vazektomi sonrası kronik ağrıya dair tek bir vaka bile kaydetmedim.

Aşağıdaki makale, kronik skrotum ağrısının ne olduğunu (çoğunlukla herhangi bir ameliyatla ilgisi yoktur), nedenlerinin neler olabileceğini (vazektomi dışında), tanının nasıl konduğunu ve hangi tedavi yöntemlerinin mevcut olduğunu anlaşılır bir şekilde açıklamaktadır. Bu bilgiler şikayetleri daha iyi anlamanıza ve doktorla görüşmeye hazırlanmanıza yardımcı olacaktır.

Robert Kulik, Ocak 2026 (güncelleme: Eylül 2026)

Kronik skrotum ağrısı nedir?

Kronik skrotum ağrısı (tıbbi terminolojide kronik testis ağrısı, orşalji veya testis ağrı sendromu olarak da adlandırılır), skrotum bölgesinde hissedilen, en az 3 ay süren ve hastanın günlük yaşamını bozan (sürekli ağrıdığı için günlük işlere konsantre olunamayan) ağrı veya rahatsızlıktır.

Ağrı, skrotum içindeki farklı yapılarda lokalize olabilir:

• testiste
• epididimde (testise bitişik, spermlerin olgunlaşmasından ve depolanmasından sorumlu yapı)
• spermatik kordonda (testisi karın boşluğuna bağlayan yapı)

Bu tür ağrı yaşam kalitesini önemli ölçüde etkileyebilir – hem fiziksel ve ruhsal iyilik halini hem de cinsel yaşamı. Hastalar ayrıca ciddi bir hastalık endişesine bağlı kaygı da yaşarlar.

Önemli bilgi: kronik skrotum ağrısı sık görülen bir sorundur. Bu tür şikayetler, üroloji kliniklerindeki tüm başvuruların %2-5’ini oluşturur.

Bu bölgedeki sinirler nasıl çalışır?

Skrotum bölgesindeki sinirlerin anatomisini anlamak, ağrının neden bu kadar rahatsız edici olabileceğini ve nereden kaynaklanabileceğini açıklamaya yardımcı olur.

Skrotumu ve içindekileri, omurganın farklı seviyelerinden gelen sinirler innerve eder:

• Genitofemoral sinir – omurganın bel bölgesinden (L1-L2 seviyesi) kaynaklanır. Skrotumun ön ve yan kısmının duyusundan ve kremaster refleksinden (testisin yukarı çekilmesi) sorumludur.
• İlioinguinal sinir – o da bel bölgesinden (L1) gelir. Penis kökünü, skrotumun üst kısmını ve uyluğun iç yüzeyini innerve eder.
• Pudendal sinir – sakral bölgeden (S2-S4) kaynaklanır. Skrotum derisinin arka kısmını, perineyi ve penisi innerve eder.
• Vazal sinirler – tüm spermatik kordona dağılmıştır ve kronik şikayetlerde ağrının iletilmesinde başrolü oynar.

Spinal sinir sıkışması – yansıyan ağrının en sık nedeni

Skrotuma yayılan ağrının istatistiksel olarak en sık nedeni, omurganın alt bölümündeki spinal sinirlerin sıkışmasıdır. Ciddi hastalıklar aramaya başlamadan önce, bu basit ve çoğu zaman kolay tedavi edilebilen nedeni dışlamakta fayda vardır.

Yukarıdaki listeden görüldüğü gibi, skrotumu ve içindekileri innerve eden tüm ana sinirler omurganın alt bölümünden – lomber (L1-L2) ve sakral (S2-S4) seviyeden – kaynaklanır. Bu şu anlama gelir: lumbosakral omurgadaki her sorun, skrotumda, kasıkta veya testislerde hissedilen ağrıya yol açabilir – testislerin kendisi tamamen sağlıklı olsa bile.

Siyatik (işiyalji) bu tür yansıyan ağrının klasik örneğidir. Omurgadan çıkan sinirler sıkıştığında ortaya çıkar – en sık şu nedenlerle:

• fıtıklaşmış veya bombeleşmiş intervertebral disk (diskopati)
• spinal kanal darlığı
• omurganın dejeneratif değişiklikleri
• gergin paravertebral kaslar

Spinal sinirlerin sıkışması; kasığa, skrotuma, testislere, penise, ayrıca kalçalara ve alt ekstremitelere yayılan ağrıya neden olabilir. Önemli olan şudur: ağrı, eşlik eden bel ağrısı olmadan yalnızca skrotumda hissedilebilir ve bu durum hastaları sıklıkla yanıltır.

İyi haber: spinal sinir sıkışması vakalarının birçoğu basit yöntemlerle etkili biçimde tedavi edilebilir:

• Duruş düzeltme – doğru oturma, uzun süre aynı pozisyonda kalmaktan kaçınma, belde bol pantolon. Sarkan karnı kemerle sıkmak, lomber lordozun anormal şekilde düzleşmesine ve ağrılara yol açabilir. Karnınız sarkıyorsa – kemeri pantolon askısıyla değiştirin!
• Kilo verme – fazla kilo lomber omurgaya ciddi yük bindirir
• Gövde kaslarını güçlendiren egzersizler – güçlü karın ve sırt kasları omurganın yükünü azaltır
• Esneme – düzenli esneme egzersizleri kas gerginliğini azaltır
• Fizyoterapi – profesyonel rehabilitasyon belirgin rahatlama sağlayabilir

Dolayısıyla ciddi hastalıklar için endişelenmeye başlamadan önce, bu basit nedenleri dışlamak ve temel tedavi yöntemlerini denemek yerinde olur.

Kronik ağrı neden akut ağrıdan farklıdır?

Akut ağrı (örneğin travma sonrası) basit bir mekanizmadır: ağrı uyaranı reseptörleri aktive eder, bunlar beyne sinyal gönderir ve ağrıyı hissederiz. Kronik ağrı ise çok daha karmaşıktır.

Uzun süreli tahrişte santral sensitizasyon (merkezi duyarlılaşma) denen bir olgu ortaya çıkabilir. Bu, sinir sisteminin aşırı duyarlı hale gelmesi anlamına gelir – normalde ağrılı olmaması gereken uyaranlara ağrıyla yanıt vermeye başlar (allodini) veya sıradan uyaranlara aşırı şiddetli ağrıyla tepki verir (hiperaljezi). Bu biraz, hafif bir rüzgarda bile çalan aşırı hassas bir araba alarmına benzer.

Bu, tedavi açısından ne anlama gelir? Santral sensitizasyon gelişmişse, ağrının birincil nedenini ortadan kaldırmak tek başına yeterli olmayabilir. Bazen aşırı duyarlı hale gelmiş sinir sistemini “sıfırlamaya” yönelik ek tedavi gerekir.

Kronik skrotum ağrısının nedenleri neler olabilir?

Kronik skrotum ağrısının nedenleri çok çeşitlidir. Önemli bir nokta: hastaların yaklaşık %35-45’inde kesin bir neden belirlenemez. Buna idiyopatik (nedeni bilinmeyen) ağrı denir. Ancak bu, ağrının gerçek olmadığı veya tedavi edilemeyeceği anlamına gelmez!

Doğrudan testis ve epididimle ilgili nedenler

1. Epididim ve testis iltihabı (epididimo-orşit)

Bakteriler veya virüsler tarafından tetiklenebilir. Akut iltihapta ani ağrı, şişlik, kızarıklık ve skrotumda ısı artışı görülür. Testisin yukarı kaldırılması genellikle rahatlama sağlar (pozitif Prehn belirtisi denir). Vakaların çoğu, antiinflamatuar tedavi ve gerekirse antibiyotiklerle birkaç hafta içinde geriler. Ancak bazı hastalarda geçirilen iltihap sonrası rahatsızlık 6 hafta veya daha uzun sürebilir. Geçirilmiş vazektomiyle ilgisi yoktur.

2. Enfeksiyöz olmayan epididim iltihabı

İdrarın ejakülatör kanallardan geriye kaçmasından kaynaklanabilir. Bu durumlarda doktor, üretra darlığı veya diğer anormalliklere yönelik ek tetkikler önerebilir. Geçirilmiş vazektomiyle ilgisi yoktur.

3. Epididim kistleri (spermatosel)

Bunlar, rahatsızlık veya ağırlık hissine yol açabilen, sıvıyla dolu iyi huylu oluşumlardır. Ultrason muayenesinde net biçimde görülürler. Geçirilmiş vazektomiyle ilgisi yoktur.

4. Testis tümörleri

Testis tümörleri kendini ağrıdan çok ağrısız bir sertlikle gösterse de, tanı sürecinde her zaman dışlanmaları gerekir. Tümör şüphesinde ultrason muayenesi, kanda tümör belirteçlerinin ölçümü ile karın ve göğüs görüntüleme tetkikleri yapılır. Geçirilmiş vazektomiyle ilgisi yoktur.

5. Henoch-Schönlein purpurası (HSP)

Özellikle genç hastalarda (20 yaş altı) nadir ama önemli bir skrotum ağrısı nedenidir. En yüksek görülme sıklığı 4-5 yaş olan sistemik bir damar iltihabıdır. Skrotum tutulumu vakaların %2-38’inde görülür ve acil ameliyat gerektiren akut bir sorun olarak yanlış tanı alabilir. Karakteristik bulgular; testislerde normal kan akımı korunurken skrotumda belirgin şişlik, büyümüş epididim ve hidroseldir. Geçirilmiş vazektomiyle ilgisi yoktur.

Spermatik kordonla ilgili nedenler (skrotumda daha yukarıda, ancak testis dışında)

1. Varikosel (spermatik kordon varisleri)

Testisten kanı taşıyan toplardamarların genişlemesidir – bacak varislerine benzetilebilir, sadece skrotumda bulunurlar. Varikosel, eforla artan ve yatar pozisyonda azalan künt ağrıya neden olabilir. Venöz drenajın anatomik özellikleri nedeniyle sol tarafta daha sıktır (bu her erkekte böyledir). Geçirilmiş vazektomiyle ilgisi yoktur.

Dikkat: yetişkin bir erkekte yeni ortaya çıkan varisler, özellikle sağ tarafta, testisten kan taşıyan damarlara bası yapabilecek karın içi veya retroperitoneal bir tümörün dışlanmasını gerektirir.

2. Geçirilmiş ameliyatlara bağlı ağrılar

• kasık fıtığı ameliyatı sonrası
• hidrosel ameliyatı sonrası
• varikosel ameliyatı sonrası
• çocuklukta geçirilen inmemiş testis ameliyatı sonrası
• vazektomi sonrası ağrı sendromu (PVPS) – ayrı bir makalede ele alınmıştır

Skrotum dışı nedenler (yansıyan ağrı, ağrının yayılması)

İlginç bir şekilde, skrotumda hissedilen ağrı aslında bambaşka bir yerden kaynaklanıyor olabilir. Bu, embriyonel gelişimden kaynaklanır – testisler önce karın boşluğunda oluşur ve daha sonra skrotuma iner; bu sırada daha yüksek seviyelerden gelen innervasyonlarını korurlar.

1. Prostat hastalıkları

Prostat iltihaplarının %50’ye varan kısmı, yansıyan ağrı (ağrının yayılması) şeklinde testislerde hissedilen şikayetlere yol açabilir. Geçirilmiş vazektomiyle ilgisi yoktur.

Hasta prostat neden skrotumda ağrı yapar? Bu olgu üç ana mekanizmaya dayanır.

Prostattan ağrının yayılması. En önemli mekanizma budur. Prostat ve testisler, omuriliğin aynı seviyelerinden (başlıca T10-L1 ve S2-S4 segmentleri) ortak innervasyon alır. Prostat iltihaplandığında ağrı sinyalleri omuriliğe akar. Beyin, skrotumdan gelen sinirlerin ulaştığı aynı sinir “düğümünden” bilgi alır. Yorumlama hatası oluşur – testisin kendisi sağlıklı olmasına rağmen beyin ağrıyı testise “yansıtır”.

Santral sensitizasyon (merkezi duyarlılaşma). Kronik prostat iltihabında omurilikteki nöronlar aşırı reaktif hale gelir. Bu, perine bölgesinden gelen normal uyaranların bile (örneğin dokunma, yürürken testisin hareketi) şiddetli ağrı olarak yorumlanmasına yol açar. Bu, CPPS (Kronik Pelvik Ağrı Sendromu) için karakteristik bir mekanizmadır.

Pelvik taban kas gerginliği. Prostat iltihabı sıklıkla pelvik taban kaslarının (özellikle levator ani kasının) refleks, savunmacı kasılmasına yol açar. Bu kasların kronik kasılması pudendal sinire ve genitofemoral sinire bası yapabilir. Bu sinirlerin tahrişi, doğrudan skrotum torbasına yayılan keskin bir ağrı doğurur. Bu mekanizma hakkında daha fazlası 9. maddede.

Özellik	Testis kaynaklı ağrı	Prostattan yansıyan ağrı
Testise dokunma	Ağrıyı belirgin şekilde artırır	Muayenede testis genellikle hassas değildir
Eşlik eden belirtiler	Skrotumda şişlik, kızarıklık	İdrar yapma sorunları, boşalma sonrası ağrı
Ağrının niteliği	Keskin, lokal	Künt, yaygın, kasığa yayılan

Karşılaştırma tablosu: testis ağrısı ve prostattan yansıyan ağrı

2. Bisiklet sürme (çok yoğun)

Uygun olmayan bir seleyle yıllarca süren, saatler süren bisiklet antrenmanları bazen testiste iskemiye bağlı değişikliklere yol açar. Bu tür değişiklikler çoğunlukla kalıcı ve geri döndürülemezdir. Geçirilmiş vazektomiyle ilgisi yoktur.

Yayınlardan biri, “Bisikletçilerde ultrason muayenesinde testis bulguları”, patomekanizmayı ve yapısal değişiklikleri tanımlamaktadır. Bu yayın kilit önemdedir, çünkü bisikletçilerde skrotum içi değişiklikleri bu kadar ayrıntılı analiz eden az sayıdaki çalışmadan biridir. Çalışmaya 85 dağ bisikletçisi ve kontrol grubundan 31 kişi (bisiklet sürmeyen erkekler) katılmıştır.

Patomekanizma: kronik mikrotravmalar. Yazarlar, ağrının ve değişikliklerin tek bir darbeden değil, sözde subklinik mikrotravmatizasyondan kaynaklandığını açıklıyor. Bu mekanizma şunlardan oluşur:

• kompresyon (bası) – selenin perineye ve testislere kan taşıyan damarlara sürekli basısı
• titreşim ve sarsıntılar – arazide sürüş, skrotumun yumuşak dokularına iletilen tekrarlayan darbeler üretir
• sürtünme – testis ve epididim kılıflarında mikroskobik hasarlara yol açar

Yoğun bisiklet sürenlerde görüntüleme bulguları:

Değişiklik	Bisikletçilerde sıklık	Tanım ve zemin
Epididim kalsifikasyonları	%40	Kronik iltihabın sonucudur. Fibröz doku hasarlı hücrelerin yerini alır ve ardından mineralize olur.
Skrotal kalküloz	%81	Sözde “skrotum incileri” (scrotoliths). Tunika vajinalis boşluğunda, dökülen hücreler veya mikro kanamalar zemininde kalsiyum tuzlarının birikmesiyle oluşan serbest cisimler.
Hidroseller	%28	Sürtünme ve basının tetiklediği reaktif kılıf iltihabı sonucu seröz sıvı birikimi.
Epididim kistleri	%46	Efferent kanalcıkların genişlemesi; sıklıkla mikrotravmalara ve skarlaşmaya bağlı mekanik tıkanıklıkla ilişkilidir.

3. Üreter taşı

Üreterdeki bir taş, skrotuma yayılan şiddetli ağrıya neden olabilir; buna idrar yolu belirtileri (sık idrara çıkma, sıkışma hissi, idrarda kan) eşlik eder. Geçirilmiş vazektomiyle ilgisi yoktur.

4. Kasık fıtığı

Dokuların kasık kanalından dışarı bombelenmesi, özellikle eforda kasıkta ve skrotumda ağrıya neden olabilir. Geçirilmiş vazektomiyle ilgisi yoktur.

5. Omurga hastalıkları ve spinal sinir sıkışması

Bu, skrotuma yansıyan ağrının istatistiksel olarak en sık nedenidir. Diskopati, siyatik, spinal kanal darlığı – ağrı ağırlıklı olarak veya yalnızca skrotumda, bel ağrısı olmadan hissedilebilir. Mekanizma ve tedavi yukarıda, sinirlerle ilgili bölümde ayrıntılı olarak anlatılmıştır. Geçirilmiş vazektomiyle ilgisi yoktur.

6. Kalça eklemi hastalıkları

Kalça ekleminin dejeneratif değişiklikleri veya yaralanmaları da kendini kasıkta ve skrotumda ağrıyla gösterebilir. Geçirilmiş vazektomiyle ilgisi yoktur.

7. Karın damarlarının anevrizmaları

Nadir vakalarda abdominal aort veya iliyak arter anevrizması skrotuma yansıyan ağrıya neden olabilir. Geçirilmiş vazektomiyle ilgisi yoktur.

8. Retroperitoneal bölge tümörleri

Karın boşluğunun arka kısmında yerleşen tümörler sinirlere bası yaparak skrotumda hissedilen ağrıya yol açabilir. Geçirilmiş vazektomiyle ilgisi yoktur.

9. Pelvik taban kaslarının gerginliği ve pudendal sinir sıkışması

Bu, skrotum ağrısının sık görülen ama yeterince önemsenmeyen bir nedenidir. Pelvik taban kasları (levator ani, obturator internus, bulbospongiosus kası) kronik olarak gergin olabilir veya ağrılı tetik noktaları içerebilir. Kas gerginliğine bağlı kronik pelvik ağrısı olan hastaların neredeyse %50’si testis ağrısı bildirmektedir. Geçirilmiş vazektomiyle ilgisi yoktur.

Gergin kas siniri nasıl sıkıştırır? Pudendal sinir dar geçitlerden ilerler: sakrospinöz ve sakrotuberöz bağlar arasından ve obturator internus kasının fasyasındaki Alcock kanalından. Pelvik taban kasları kronik kasılma halindeyken sinir sıkışır. Bir kısır döngü oluşur: ağrı kas kasılmasını tetikler, kasılma sinire basıyı artırır, bası ağrıyı şiddetlendirir.

Sadece kadınlarda değil. Pudendal nevralji kadınlarda daha sık tanı alır (doğumlar ve jinekolojik ameliyatlar sonrası), ancak erkekleri de etkiler. Pudendal sinir üzerinde ameliyat yapan en deneyimli cerrahlardan biri olan Arizona Center for Chronic Pelvic Pain’den Prof. Michael Hibner, pudendal nevralji üzerine bölümünde (açık erişim) nedenler arasında şunları sayıyor: bisiklet sürme, uzun süre oturma, kabızlık, anal ilişki ve aşırı mastürbasyon. Bu sonuncusundaki mekanizma, pelvik taban kaslarının (özellikle bulbospongiosus) kronik, tekrarlayan gerilmesi ve penisin dorsal sinirinin tahrişidir. Benimle yaptığı görüşmede Prof. Hibner, kliniğinde bu tür hastalar gördüğünü doğruladı (kişisel iletişim, 2026).

Pudendal sinir kaynaklı ağrı, testis kaynaklı ağrıdan nasıl ayırt edilir?

• ağrı skrotum derisini, perineyi, penisi, anüs çevresini tutar – muayenede testisin kendisi hassas değildir
• niteliği: yanma, karıncalanma, uyuşma, bazen perinede “yabancı cisim” hissi
• otururken artar, ayakta veya yatarken azalır
• klozette otururken rahatlama (ağırlık perineye değil oturga kemiklerine biner)
• sıklıkla boşalma sırasında veya sonrasında ağrı, bazen peniste uyuşma
• ağrı genellikle uykudan uyandırmaz
• rektal muayenede kaslarda hassasiyet

Tedavi. İlk adım nedeni ortadan kaldırmaktır – oturmayı azaltmak, seleyi değiştirmek veya bisikleti bırakmak, ağrıyı tetikleyen aktiviteye ara vermek. İkinci adım pelvik taban fizyoterapisidir – Hibner bunu altın standart olarak adlandırıyor ve bir röportajda kendisi olsa enjeksiyonlardan, ilaçlardan ve ameliyattan önce onu seçeceğini söylüyor. Sonrası: kas gevşetici ilaçlar, nöropatik ağrı ilaçları (gabapentin, pregabalin), görüntüleme eşliğinde pudendal sinir blokajları, pelvik taban kaslarına botulinum toksini. Sinirin cerrahi dekompresyonu, kalıcı bası (skar, mesh) doğrulanmış az sayıda hasta için son çaredir.

10. Amiodaron – kalp ritim bozukluklarında kullanılan bir ilaç

Amiodaron, bu ilacı kullanan yetişkin hastaların %11’ine varan kısmında steril epididim iltihabına yol açabilir. Bunun nedeni, ilacın testis ve epididim dokularında birikebilen çok yüksek konsantrasyonudur. Önemli olan şudur: şikayetler kendiliğinden geçmez – ilacın kesilmesi gerekebilir. Bu yüzden kronik skrotum ağrısında doktor, kullanılan ilaçları sormalıdır. Geçirilmiş vazektomiyle ilgisi yoktur.

11. İnterstisyel sistit (yansıyan ağrı)

Kronik mesane ağrı sendromu kendini skrotuma yayılan ağrıyla gösterebilir. Mesanenin dolmasıyla ilişkili suprapubik ağrı ile idrar yolu belirtilerinin (sık idrara çıkma, ani sıkışma) birlikteliği karakteristiktir. Geçirilmiş vazektomiyle ilgisi yoktur.

12. Psikolojik faktörler

Psikolojik faktörler, özellikle organik bir neden belirlenemediğinde, kronik skrotum ağrısında önemli rol oynayabilir. Genital bölgenin kronik ağrısının algılanmasını etkileyebilecek faktörler arasında şunlar yer alır: kaygı bozuklukları, depresyon, somatizasyon bozukluğu (ruhsal stresi bedensel belirtiler olarak hissetme eğilimi), cinsel işlev bozuklukları ve kronik stres. Bu, ağrının “uydurma” olduğu anlamına gelmez – tam tersine, psikolojik mekanizmalar ağrı algısını ve ağrı eşiğini gerçek anlamda etkileyebilir. Bu nedenle zor vakalarda, kapsamlı tedavinin bir parçası olarak psikolojik danışmanlık düşünülmelidir.

Tanı süreci nasıl işler?

Doğru tanı, etkili tedavinin anahtarıdır. Ürolog ayrıntılı bir anamnez alacak, fizik muayene yapacak ve gerekirse ek tetkikler isteyecektir.

Ayrıntılı tıbbi anamnez

Doktor size şunları soracaktır:

• ağrının yeri – tam olarak neresi ağrıyor? Ağrı tek taraflı mı, çift taraflı mı?
• ağrının niteliği – keskin mi, künt mü, yanıcı mı, batıcı mı?
• süresi – ağrı ne zaman başladı? Sürekli mi, ataklar halinde mi?
• yayılım – ağrı vücudun başka bölgelerine yayılıyor mu?
• şiddeti – 0’dan 10’a kadar bir ölçekte ağrı ne kadar şiddetli?
• artıran ve hafifleten faktörler – ağrıyı ne kötüleştiriyor (efor, oturma, yürüme)? Ne rahatlatıyor?
• idrar yapma, dışkılama ve boşalmayla ilişkisi
• skrotumda şişlik veya sertlik varlığı

Şu bilgiler de önemlidir:

• geçirilmiş hastalıklar (cinsel yolla bulaşan hastalıklar dahil)
• geçirilmiş girişimler ve ameliyatlar (vazektomi, fıtık ameliyatı, ortopedik ameliyatlar)
• omurga sorunları – bu kilit bir bilgidir, çünkü omurganın alt bölümündeki spinal sinir sıkışması skrotuma yansıyan ağrının en sık nedenidir
• ruhsal durumlar (depresyon, kaygı)

Doktorun omurgayla ilgili sorabileceği sorular:

• Bel bölgenizde ağrınız var mı veya oldu mu?
• Uzun saatler oturarak mı çalışıyorsunuz (örneğin şoför)?
• Ağır cisimler kaldırıyor musunuz?
• Ağrı belirli vücut pozisyonlarında veya hareketlerde artıyor mu?
• Bacaklarınızda, kasığınızda veya skrotumunuzda uyuşma ya da karıncalanma hissediyor musunuz?
• Size hiç disk hernisi veya siyatik tanısı kondu mu?

Bu soruların yanıtları, skrotum ağrısının nedeninin spinal sinir sıkışması olup olamayacağını değerlendirmeye yardımcı olur – yansıyan ağrının en sık ve çoğu zaman en kolay tedavi edilebilen nedeni.

Ağrı türleri – nosiseptif ve nöropatik

Ağrı türünün ayırt edilmesi, doğru tedavinin seçilmesine yardımcı olur:

Nosiseptif ağrı (doku kaynaklı) – künt, derin, “yaygın” olarak tanımlanır. Testise basmakla artar. Testisin büyümesi veya küçülmesi eşlik edebilir. Dokuların hasarından veya tahrişinden kaynaklanan tipik ağrıdır.

Nöropatik ağrı (sinir kaynaklı) – yanma hissi, hiperestezi (aşırı duyarlılık) veya hipoestezi, skrotum derisine yayılma ile karakterizedir. Yürüme, eğilme veya kalçanın aşırı ekstansiyonuyla tetiklenebilir. Rahatlama genellikle yatar pozisyonda ve uyluk bükülüyken gelir. Bu ağrı türü, sinirlerin hasarını veya işlev bozukluğunu düşündürür.

Allodini – normalde ağrıtmaması gereken hafif bir dokunuşun bile ağrı doğurduğu özel bir olgudur. Sinir sisteminin aşırı duyarlılığına işaret eder.

Fizik muayene

• Skrotumun ve kasık bölgesinin gözle muayenesi – doktor önceki girişimlerin izlerini, şişlikleri, asimetriyi arar.
• Palpasyon (elle muayene) – sırayla testis, epididim, vas deferens ve spermatik kordon muayene edilir. Doktor hangi yapıların ağrılı olduğunu değerlendirir.
• Kasık muayenesi – fıtık aranır.
• Rektal muayene – prostatı ve pelvik taban kaslarının gerginliğini ve hassasiyetini değerlendirmeyi sağlar. Kas gerginliğini ağrı nedeni olarak ortaya çıkarabileceği için muayenenin çok önemli bir parçasıdır.

Ek tetkikler

Hormon ve vitamin tetkikleri. Araştırmalar, kronik skrotum ağrısı olan hastaların önemli bir kısmında (%76’ya varan) testosteron veya B12 vitamini eksikliği saptandığını göstermiştir. Bazı hastalarda bu eksikliklerin giderilmesi ağrıda rahatlama sağlamıştır. Bu nedenle doktor kanda testosteron ve B12 vitamini düzeyi ölçümü isteyebilir.

İdrar tahlili. İdrar yolu enfeksiyonunu dışlamayı ve taş hastalığına veya başka hastalıklara işaret edebilecek idrarda kanı saptamayı sağlar.

Skrotum ultrasonu (ultrasonografi). Skrotum ağrısında temel görüntüleme tetkikidir. Skrotum içindeki yapıları görmeyi ve şu tür anormallikleri saptamayı sağlar:

• testis tümörleri
• epididim kistleri
• varikosel
• hidroseller (testis çevresinde sıvı birikimi)
• iltihabi değişiklikler
• staz (obstrüksiyon) bulguları

Karın ve pelvis bilgisayarlı tomografisi (BT). İdrar yolu taşı, karın içi tümör veya yansıyan ağrının diğer nedenleri şüphesinde gerekebilir.

Omurga görüntüleme tetkikleri. Omurganın alt bölümündeki spinal sinir sıkışması skrotuma yansıyan ağrının en sık nedeni olduğundan, omurga görüntülemesi tanının çok önemli bir parçası olabilir. Lumbosakral omurganın röntgeni veya manyetik rezonans görüntülemesi (MR) şu durumlarda endike olabilir:

• ağrı omurga kaynaklı olduğunu düşündürüyorsa (örneğin belirli pozisyonlarda artıyorsa)
• eşlik eden bel ağrısı veya ekstremitelerde uyuşma varsa
• skrotum ağrısının diğer nedenleri dışlanmışsa
• hastanın omurga sorunları öyküsü varsa

Belirgin bel ağrısı olmasa bile omurganın sorunun kaynağı olabileceğini hatırlamakta fayda var.

Spermatik kordon blokajı – önemli bir tanı aracı

Kronik skrotum ağrısının tanısındaki en önemli araçlardan biri spermatik kordon blokajıdır. Spermatik kordon bölgesine lokal anestezik (diş hekiminde kullanılana benzer) enjekte edilmesinden ibarettir.

Tanısal blokaj nasıl yapılır? Doktor, pubik tüberkül bölgesinde spermatik kordonu izole eder ve ince bir iğneyle yaklaşık 20 ml anestezik çözelti (örneğin bupivakain) enjekte eder. İşlem ayaktan yapılır ve birkaç dakika sürer. Amaç, ağrı kaynağının testiste ve kordonda olup olmadığını kontrol etmektir.

Sonuç ne anlama gelir?

• Pozitif yanıt (ağrının %50’den fazla azalması ve bunun 4 saatten uzun sürmesi) – ağrının spermatik kordon sinirlerinden kaynaklandığını ve hastanın cerrahi tedaviden fayda görebileceğini düşündürür.
• Negatif yanıt (düzelme olmaması veya rahatlamanın çok kısa sürmesi) – ağrı kaynağının başka bir yerde olduğunu veya santral sensitizasyon geliştiğini düşündürür. Bu durumda cerrahi tedavi muhtemelen beklenen sonuçları vermeyecektir.

İyi haber: spermatik kordon blokajı yalnızca bir tanı testi değildir, tedavi edici etkisi de olabilir. Birkaç blokajdan oluşan bir seri, ağrı “döngüsünü kırabilir” ve bazı hastalarda uzun süreli rahatlama sağlayabilir.

Kronik skrotum ağrısı nasıl tedavi edilir?

Kronik skrotum ağrısının tedavisi, belirlenen nedene ve önceki tedavilere verilen yanıta bağlı olarak her hasta için ayrı ayrı planlanmalıdır. Sıklıkla farklı alanlardan uzmanların iş birliği gerekir: ürolog, ağrı tedavisi uzmanı, fizyoterapist ve bazen psikolog.

Konservatif (ameliyatsız) tedavi

Temel tedavi. Ciddi nedenler (tümör, fıtık, taş) dışlandıktan sonra basit yöntemlerle başlanabilir:

• sıcak banyolar (oturma banyoları)
• skrotumu destekleyen dar iç çamaşırı giyme
• ağrıyı artıran aktivitelerden kaçınma
• beslenme ve yaşam tarzı değişiklikleri:
  • kafein, turunçgiller, acı baharatlar ve çikolatanın kesilmesi
  • kabızlıktan kaçınma (ağrıyı artırabilir)
  • uzun süre oturmaktan kaçınma
  • düzenli, ılımlı fiziksel aktivite

Enfeksiyon tedavisi. Neden enfeksiyonsa doktor antibiyotik yazacaktır. Ancak önemli olan şudur: enfeksiyon doğrulanmadan tekrarlanan antibiyotik kürleri yersizdir ve doğru tedaviyi geciktirebilir.

Pelvik taban fizyoterapisi. Ağrı pelvik taban kaslarının gerginliğiyle ilişkiliyse (iki taraflı belirtiler, boşalmada ağrı, rektal muayenede kas hassasiyeti), pelvik taban tedavisinde uzmanlaşmış bir fizyoterapiste yönlendirme çok etkili olabilir. Fizyoterapist kas gevşetme, biofeedback ve egzersiz gibi teknikler uygular.

Antiinflamatuar ilaçlar. İbuprofen veya naproksen gibi steroid dışı antiinflamatuar ilaçlar (NSAİİ) ağrıyı ve iltihabı azaltabilir. Bazı hastalarda tek tedavi olarak yeterli olabilirler.

Nöropatik ağrıda kullanılan ilaçlar. Kronik skrotum ağrısı olan hastaların en az %30’unda nöropatik bileşen (sinirlerin anormal çalışmasıyla ilişkili) önemli rol oynar. Bu durumlarda şu ilaçlar etkili olabilir – hepsi yalnızca reçeteyle temin edilir ve doktor kontrolünde kullanılır:

• Gabapentin – sinir iletimini düzenleyen bir antiepileptik ilaçtır. Çalışmalarda gabapentin kullanan hastaların %60’ından fazlası ağrıda en az %50 azalma bildirmiştir.
• Amitriptilin – trisiklik antidepresanlar grubundan bir ilaçtır, düşük analjezik dozlarda (gece 10-20 mg) kullanılır. Ağrı iletiminde rol oynayan nörotransmitterleri etkileyerek çalışır. Olası yan etkiler baş dönmesi, ağız kuruluğu ve uyku halidir.
• Nortriptilin – amitriptiline benzer, o da hastaların bir kısmında etkilidir.
• Testosteron – doğrulanmış düşük düzeyde.
• Tamsulosin – başlıca iyi huylu prostat büyümesinde kullanılan bir ilaçtır; seçilmiş kronik skrotum ağrısı hastalarında yardımcı olabileceğine dair bazı kanıtlar vardır.

Ek ameliyatsız tedavi yöntemleri

Tetik noktalarının kuru iğnelemesi. Kaslardaki ağrılı tetik noktalarının ince bir iğneyle delinmesine dayanan görece yeni bir yöntemdir. Bir çalışmada kronik skrotum ağrısı olan hastaların %85’i ortalama 4-5 seans sonrasında iyileşme hissetmiştir.

Sakral sinir stimülasyonu. Dirençli nöropatik ağrı vakalarında sakral sinir stimülatörü implantasyonu düşünülür. Yöntem, diğer tedavi yollarının başarısız olduğu hastalara ayrılmıştır.

Kordon sinirlerinin krioablasyonu (dondurulması). Mikrocerrahi denervasyonun sonuç vermediği hastalar için daha yeni, alternatif bir yöntemdir. Sinirler düşük sıcaklıklara duyarlıdır – -15 ila -20°C’de tamamen denerve olurlar. Erken sonuçlar hastaların yaklaşık %74’ünde etkinliğe işaret ediyor.

Botulinum toksini enjeksiyonları. Botulinum toksini, nöropeptidlerin salınımını bloke ederek nörojenik iltihabı baskılayabilir ve kronik ağrıyı azaltabilir. Erken çalışmalar hastaların yaklaşık %70’inde belirgin rahatlama olduğunu düşündürüyor.

Spermatik kordon blokaj serisi. Tek bir tanısal blokaj rahatlama sağladıysa, doktor anestezik ve steroid kullanılarak bir blokaj serisi (2 hafta arayla 4-5 enjeksiyon) önerebilir. Bu, “ağrı döngüsünü kırabilir” ve özellikle ağrısı 6 aydan kısa süren hastalarda uzun süreli iyileşme sağlayabilir.

Cerrahi tedavi

Cerrahi tedavi belirgin ve uzun süreli iyileşme sağlayabilir, ancak başarının anahtarı hastaların doğru seçilmesidir. Ameliyat herkes için uygun değildir.

Belirli yapısal anormalliklerin tedavisi. Somut bir anatomik neden belirlendiyse, onun ortadan kaldırılması sorunu çözebilir:

• hidrosel çıkarılması (hidroselektomi) – hidrosele bağlı ağrıda
• epididim kistinin çıkarılması (spermatoselektomi)
• varikosel ameliyatı (varikoselektomi)
• fıtık ameliyatı

Bu somut durumlarda ameliyatın ağrıyı giderme başarısı %75-100’dür.

Epididimin çıkarılması (epididimektomi). Ağrı belirgin biçimde epididimde lokalize ise, cerrahi olarak çıkarılması düşünülebilir. Uygun seçilmiş vakalarda bu yöntemin başarısı %75-90’dır.

Spermatik kordonun mikrocerrahi denervasyonu (MDSC). Şu özellikleri taşıyan kronik skrotum ağrılı hastalar için günümüzde tercih edilen cerrahi yöntemdir:

• ağrı yaygındır (epididimle sınırlı değildir)
• somut bir anatomik neden belirlenememiştir
• spermatik kordon blokajı 4 saatten uzun süren rahatlama sağlamıştır

Ameliyat neye dayanır? Operasyon genel anestezi altında, ayaktan koşullarda yapılır (hasta aynı gün eve döner). Cerrah kasıkta küçük (3-5 cm) bir kesi yapar, spermatik kordonu izole eder ve ameliyat mikroskobu altında kordondaki tüm sinirleri keser; bu sırada şunları korur:

• arterleri (testise kan taşıyan)
• lenf damarlarını (hidrosel oluşumunu önleyerek)
• vas deferensi (hasta doğurganlığını önemsiyorsa ve vazektomi olmadıysa)

Sonuçlar nasıl? MDSC sonrası ağrının tamamen geçmesi hastaların %50-100’ünde, kısmi iyileşme ise ek %3-24’ünde görülür. Komplikasyon riski düşüktür: hidrosel – %1’in altında, testis atrofisi – yaklaşık %1.

Vas deferenslerin açılması (vazovazostomi) – vazektominin geri çevrilmesi. Vazektomi sonrası ağrı sendromu olan hastalarda, neden obstrüksiyonsa (sperm çıkışının tıkanması), seçeneklerden biri ameliyatın cerrahi olarak geri çevrilmesidir. Ağrıyı azaltmadaki başarısı %50-69’dur. Bu yöntemin dezavantajı doğurganlığın geri gelmesi (ki bu her zaman istenmez) ve işlemin pahalı, genellikle geri ödemesiz olmasıdır.

Testisin alınması (orşiektomi). Bu, yalnızca diğer tüm seçenekler başarısız olduğunda uygulanan son çare yöntemidir. Orşiektomi her hastada etkili değildir – başarısızlık oranı %30-80’dir! Testisin alınması ayrıca testosteron üretiminin azalması ve o taraftaki doğurganlık potansiyelinin kaybı anlamına gelir. Bu nedenlerle orşiektomi son çare olarak görülmelidir.

Özet – en önemli bilgiler

• Kronik skrotum ağrısı, skrotum bölgesinde (testis, epididim, spermatik kordon) en az 3 ay süren ve günlük yaşamı etkileyen ağrı veya rahatsızlıktır.
• Nedenler çok çeşitlidir – iltihaplardan, varislere ve kistlere, omurgadan, prostattan, pelvik taban kaslarından veya karın boşluğundan yansıyan ağrıya kadar. Hastaların %35-45’inde kesin bir neden belirlenemez.
• Tanı; ayrıntılı anamnez, fizik muayene (pelvik taban kaslarını değerlendirmek için rektal muayene dahil), skrotum ultrasonu ve gerekirse diğer görüntüleme tetkiklerini kapsar.
• Spermatik kordon blokajı, hangi hastaların cerrahi tedaviden fayda göreceğini öngörmeye yardımcı olan önemli bir tanı aracıdır.
• Konservatif tedavi; antiinflamatuar ilaçları, nöropatik ağrı ilaçlarını, pelvik taban fizyoterapisini ve blokaj serilerini kapsar.
• Cerrahi tedavi (özellikle spermatik kordonun mikrocerrahi denervasyonu) uygun seçilmiş hastalarda belirgin iyileşme sağlayabilir.
• Multidisipliner yaklaşım – ürolog, ağrı uzmanı, fizyoterapist ve psikologun katılımıyla – çoğu zaman en iyi sonuçları verir.

Kronik skrotum ağrısı çekiyorsanız yardım aramaktan çekinmeyin. Tanı ve tedavinin zaman alması sinir bozucu olabilse de, rahatlama sağlayabilecek ve yaşam kalitenizi önemli ölçüde artırabilecek birçok etkili yöntem vardır.

Testis ağrısıyla ilgili en sık sorulan sorular (SSS)

Skrotum ağrısının kronik sayılması için ne kadar sürmesi gerekir?

Skrotum ağrısı, en az 3 ay sürdüğünde ve hastanın günlük yaşamını bozduğunda – yani sürekli ağrıdığı için günlük işlere konsantre olunamadığında – kronik kabul edilir. Kendiliğinden veya tedaviyle geçen daha kısa süreli ağrı akut olarak sınıflandırılır.

Kronik skrotum ağrısı testis kanserinin belirtisi olabilir mi?

Testis kanseri kendini ağrıdan çok ağrısız bir sertlikle gösterir. Ancak her kronik skrotum ağrısı, tümörü dışlayan ultrason muayenesini içeren bir tanı süreci gerektirir. Ağrının testis tümörünün tek belirtisi olması nadirdir, ama her zaman dışlanmalıdır.

Testis ağrısı omurgadan kaynaklanabilir mi?

Evet, bu skrotuma yansıyan ağrının istatistiksel olarak en sık nedenidir. Lomber bölgede spinal sinir sıkışması (örneğin disk hernisi veya siyatikte), bel ağrısı eşlik etmese bile skrotumda, kasıkta ve testislerde hissedilen ağrıya yol açabilir. Skrotumu innerve eden sinirler omurganın L1-L2 ve S2-S4 seviyelerinden kaynaklanır; bu yüzden lumbosakral omurgadaki her sorun testislerde hissedilen ağrı verebilir.

Hasta prostat testislerde hissedilen ağrı yapabilir mi?

Evet, prostat iltihaplarının %50’ye varan kısmı testis bölgesinde hissedilen şikayetlere yol açabilir. Bunun nedeni, prostat ve testislerin omuriliğin aynı seviyelerinden ortak innervasyon almasıdır. Beyin, aynı sinir “düğümünden” gelen ağrı sinyallerini alır ve testisin kendisi sağlıklı olmasına rağmen ağrıyı yanlışlıkla testise “yansıtır”.

Skrotum ağrısı pudendal sinir sıkışmasından kaynaklanabilir mi?

Evet. Kronik olarak gergin pelvik taban kasları, skrotum derisini, perineyi ve penisi innerve eden pudendal sinire bası yapabilir. Ağrı yanma veya karıncalanma niteliğindedir, otururken artar ve testisin kendisi hassas değildir. Bu erkekleri de etkiler – nedenler arasında bisiklet sürme, uzun süre oturma, kabızlık ve aşırı mastürbasyon sayılır. Tedavinin temeli pelvik taban fizyoterapisidir.

Bisiklet sürmek testis ağrısı yapabilir mi?

Evet, uygun olmayan bir seleyle yıllarca süren, saatler süren bisiklet antrenmanları testiste iskemiye bağlı değişikliklere yol açabilir. Mekanizma kronik mikrotravmatizasyondur – selenin perineye ve kan damarlarına sürekli basısı, titreşimler ve sürtünme. Bisikletçilerde epididim kalsifikasyonları, skrotal kalküloz (“skrotum incileri”), hidroseller ve epididim kistleri saptanmıştır. Bu değişiklikler çoğu zaman kalıcı ve geri döndürülemezdir.

Nosiseptif ağrı ile nöropatik ağrı arasındaki fark nedir?

Nosiseptif ağrı (doku kaynaklı) künt, derin, “yaygındır” ve testise basmakla artar – doku hasarından kaynaklanan tipik ağrıdır. Nöropatik ağrı (sinir kaynaklı) yanma, hiperestezi veya hipoestezi ve skrotum derisine yayılma ile karakterizedir; yürüme veya eğilmeyle tetiklenebilir. Ayrım önemlidir, çünkü her tür farklı tedavi gerektirir.

Kronik skrotum ağrısında hangi tetkikler yapılır?

Temel tetkik skrotum ultrasonudur. Ek olarak doktor idrar tahlili, semen kültürü, testosteron ve B12 vitamini düzeyi ölçümü (eksiklikleri kronik skrotum ağrılı hastaların %76’sına varan kısmında saptanmıştır), yansıyan ağrı şüphesinde ise omurga (röntgen, MR) veya karın görüntülemesi isteyebilir.

Stres ve psikolojik durum skrotum ağrısını etkileyebilir mi?

Evet, özellikle organik bir neden belirlenemediğinde psikolojik faktörler kronik skrotum ağrısında önemli rol oynayabilir. Kaygı bozuklukları, depresyon, kronik stres ve somatizasyon bozukluğu ağrı algısını etkileyebilir ve ağrı eşiğini düşürebilir. Bu, ağrının “uydurma” olduğu anlamına gelmez – zor vakalarda psikolojik danışmanlık kapsamlı tedavinin değerli bir parçası olabilir.

Kalp ilacı (amiodaron) testis ağrısı yapabilir mi?

Evet, amiodaron (kalp ritim bozukluklarında kullanılan bir ilaç), bu ilacı kullanan hastaların %11’ine varan kısmında steril epididim iltihabına yol açabilir. Bunun nedeni, ilacın testis ve epididim dokularında biriken çok yüksek konsantrasyonudur. Önemli olan şudur: şikayetler kendiliğinden geçmez – ilacın kesilmesi gerekebilir.

Kronik skrotum ağrısına hangi ilaçlar iyi gelir?

Tedavide steroid dışı antiinflamatuar ilaçlar (ibuprofen, naproksen), nöropatik bileşen varlığında ise gabapentin veya düşük analjezik dozlarda trisiklik antidepresanlar (amitriptilin) kullanılır. Seçilmiş hastalarda tamsulosin, eksikliklerde ise testosteron veya B12 vitamini takviyesi yardımcı olabilir. Bu ilaçların tümü reçete gerektirir ve doktor kontrolünde kullanılmalıdır.

Spermatik kordon blokajı nedir?

Spermatik kordon blokajı, pubik tüberkül yakınında spermatik kordon bölgesine anestezik madde (yaklaşık 20 ml bupivakain) enjekte edilmesidir. Hem tanı testi (pozitif yanıt: ağrının %50’den fazla, 4 saatten uzun süreyle azalması) hem de tedavi yöntemi olarak kullanılır. 2 hafta arayla 4-5 blokajlık bir seri “ağrı döngüsünü kırabilir” ve uzun süreli rahatlama sağlayabilir.

Skrotum ağrısında hangi yeni tedavi yöntemleri mevcut?

Daha yeni yöntemler arasında şunlar sayılır: tetik noktalarının kuru iğnelemesi (4-5 seans sonrası hastaların %85’inde etkinlik), botulinum toksini enjeksiyonları (hastaların yaklaşık %70’inde rahatlama), kordon sinirlerinin krioablasyonu (-15 ila -20°C’de dondurma, hastaların %74’ünde etkinlik) ve dirençli vakalarda sakral sinir stimülasyonu.

Skrotum ağrısında ameliyat ne zaman gerekir?

Ameliyat, konservatif tedavi sonuç vermediğinde ve spermatik kordon blokajı 4 saatten uzun süren rahatlama sağladığında düşünülür. Somut anatomik değişikliklerde (varisler, kistler, hidroseller, fıtıklar) ameliyatın başarısı %75-100’e ulaşır. Yaygın ağrıda en etkili yöntem spermatik kordonun mikrocerrahi denervasyonudur (MDSC); uygun seçilmiş hastaların %50-100’ünde ağrı tamamen geçer.

Testisin alınması kronik ağrıyı tedavi eder mi?

Testisin alınması (orşiektomi) son çare yöntemdir ve her zaman etkili değildir – başarısızlık oranı %30-80’dir. Bu, sinir sisteminin santral sensitizasyonu (merkezi duyarlılaşması) nedeniyle testis alındıktan sonra bile ağrının sürebileceği anlamına gelir. Bu yüzden orşiektomi ancak diğer tüm yöntemler başarısız olduğunda düşünülmelidir.

Testis ağrısıyla hangi doktora gidilmeli?

İlk adım, fizik muayene yapacak (prostatı ve pelvik taban kaslarını değerlendirmek için rektal muayene dahil) ve skrotum ultrasonu isteyecek bir üroloğa gitmek olmalıdır. Şüphelenilen nedene bağlı olarak pelvik taban fizyoterapisti, nörolog veya ortopedist (omurga kaynaklı ağrı şüphesinde), zor vakalarda ise ağrı tedavisi uzmanı veya psikolog konsültasyonu gerekebilir.

Not: bu içerik bilgilendirme ve eğitim amaçlıdır. Doktor konsültasyonunun yerini tutmaz. Vazektomi sonrası şikayetlerde, ameliyatı yapan doktorla veya bir ürologla iletişime geçin.

Hazırlayan: Robert Kulik, 2013’ten beri vazektomi yapan androloji hekimi.

Kaynakça

1. Frauscher F, Klauser A, Stenzl A, Helweg G, Amort B, zur Nedden D. US findings in the scrotum of extreme mountain bikers. Radiology. 2001;219(2):427-31. PMID: 11323467.
2. Ziegelmann MJ, Farrell MR, Levine LA. Evaluation and Management of Chronic Scrotal Content Pain – A Common Yet Poorly Understood Condition. Rev Urol. 2019;21(2-3):74-84. PMID: 31768134; PMCID: PMC6864917.
3. Leslie SW, Sajjad H, Siref LE. Chronic Testicular Pain and Orchalgia. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2025.
4. Hibner M, Castellanos M, Desai N, Balducci J. Pudendal Neuralgia. The Global Library of Women’s Medicine. 2011. DOI: 10.3843/GLOWM.10468 (açık erişim).
5. Hibner M, Desai N, Robertson LJ, Nour M. Pudendal neuralgia. J Minim Invasive Gynecol. 2010;17(2):148-53.
6. Hibner M, Castellanos ME, Drachman D, Balducci J. Repeat operation for treatment of persistent pudendal nerve entrapment after pudendal neurolysis. J Minim Invasive Gynecol. 2012;19(3):325-30. PMID: 22305742.
7. Herman & Wallace Pelvic Rehabilitation Institute. A Physician’s Perspective on Pudendal Neuralgia: An Interview with Michael Hibner. 2021.